نزديكى رشت است . ظروف چينى يوان « 32 » و مينگ « 33 » از روى نمونهء همينها ساخته شد . » « 34 » دست‌ساخته‌هائى كه صنعتگران چوبكار رشت تهيه مىكنند داراى نهايت لطف و زيبائى هستند . ظروف چوبى آنها از نظر ظرافت به ظرفهاى چينى پهلو مىزنند . اين ظروف اكنون به صورت كلى و جزئى از گيلان به ساير نقاط ايران صادر مىشوند . صنعتگران چوبكار گيلان در كار خراطى مهارت و تبحر خاصى دارند . به نظر مىرسد كه مهارت چوبكاران و خراطان گيلانى سابقه‌اى بسيار طولانى دارد . آثار و نقشهائى كه از دوكها در كاوشهاى باستان‌شناسى گيلان به‌دست آمده نشان‌دهندهء مهارت چوبكاران دوره‌هاى باستانى اين سرزمين است . اكنون دست‌ساخته‌هاى خراطى و چوبكارى استادان رشت از جمله قليان ، عصا ، مجسمهء پرندگان و انواع و اقسام ظرفها به نقاط ديگر صادر مىگردد . دوكهائى كه توسط خراطان رشت ساخته مىشود مورد استفادهء زنان گيلانى در روستاهاست . در گذشتهء نه‌چندان دور يكى از رشته‌هاى صنعت چوبكارى گيلان ساختن صندوقهاى مخصوصى به‌نام « صندوق بولاكى » بود . صندوق بولاكى از چوب نرّاد روسى ساخته مىشد و سطح آن به وسيلهء حلبهاى نقاشىشده يا ساده و نيز گل‌ميخ تزئين مىگرديد . واژهء بولاكى روسى است و چون اين صندوقها ابتدا از روسيه به گيلان وارد شده به آنها بولاكى صندوق گفته شده است . قبل از انقلاب اكتبر و در زمان امپراطورى تزارها ساختن اين نوع صندوق رواج داشت و توسط مسافران و بازرگانان از روسيه وارد گيلان شد . صنعتگران مهاجرى كه هنگام انقلاب اكتبر از روسيه فرار كرده در گيلان رحل اقامت افكندند شروع به ساختن صندوقهاى مزبور نمودند ؛ بدين‌ترتيب صنعتگران گيلانى با اين صنعت آشنا شدند و با ذوق هنرى و استعداد سرشار خود آن را به مراحل كمال نزديك ساختند ، حتى موفق به تهيهء صندوقهائى با اشكال و رنگهاى متنوع شدند كه از نمونه‌هاى روسى به مراتب جالبتر بود . هنوز صنعت صندوق‌سازى در گيلان متروك نشده است ، ولى ديگر صندوقهائى به ظرافت و زيبائى نمونه‌هاى گذشته تهيه نمىشود . با كمال تأسف بايد اعتراف كرد كه اين هنر دچار انحطاط گرديده و در حال سقوط است . صندوق‌سازان امروز گيلان براى ساختن صندوق به جاى چوب نرّاد از جعبه‌هاى چوبى استفاده مىكنند و روكش حلبى آن را از قوطيهاى خالىشده روغن نباتى تهيه مىنمايند . كدوى منقوش يكى از صنايع دستى خاص گيلان نقاشى روى كدو است . كدوئى كه بر روى آن نقاشى مىشود كدو قليانى نام دارد و در گيلان به « قليان كوئى » « 35 » معروف است . از كدو قليانى براى تهيهء تنگ يا ظرف محتوى آب قليان ، پايهء چراغ و نيز كدوى منقوش استفاده مىشود . كدو قليانى بيشتر در روستاهاى شهرستانهاى شرقى گيلان به‌ويژه لاهيجان و لنگرود كشت مىگردد . رابنيو مىنويسد : « ليارستان به داشتن كدو قليانى معروف است و در سال 6000 قليان ساخته مىشود . » « 36 » در گذشته كه قليان رواج داشت و روستائيان به ظرفهاى مصنوع كارخانه‌ها كمتر دسترسى داشتند كدو قليانى مورد توجه بود . گرچه امروز به علت كاهش اعتياد قليان و رواج ظرفهاى مصنوع كدو قليانى از رونق افتاده ، ولى هنوز به عنوان پايهء قليان در روستاها و پايه چراغ ( آباژور ) و كدوى منقوش در شهرها خريدار دارد . كدو قليانى اعم از آن‌كه براى قليان و پايهء چراغ يا نقاشى تهيه شود هنگام رشد بر روى گياه قالب‌گيرى مىگردد . « از مدتى پيش از آن‌كه اين گياه به رشد كامل خود برسد مدت پانزده روز هرروز دو بار با دست به آن شكل مىدهند تا به وضعى خوب درآمده و در موقع فروش اشكالى ايجاد نكند . » « 37 » براى تهيهء زيرقليانى مرغوب يا كدوى منقوش ، كدوها را مدت چندين روز در قالب قرار مىدهند . قالبها به اشكال مختلف هندسى چندپهلو يا بيضى و گرد است . كدوهاى در حال رشد به بدنهء قالب چسبيده و شكل آن را به خود مىگيرند . وقتى مراحل تهيهء كدوى مناسب نقاشى به پايان رسيد هنرمند گيلانى با ابزارى نوك‌تيز نقشهاى دلخواه خود را بر روى بدنهء آن حكاكى مىكند . سپس مدت 10 تا 15 روز كدوى نقاشىشده را در سايه قرار مىدهند تا خشك شود . در اين موقع كه كدو براى رنگ‌آميزى آماده شده آن را در مراحل مختلف توسط پوست انار و دانه‌هاى اسپند و زاج سياه ، رنگ مىكنند و بعد براى ثبوت رنگها كدو را مىجوشانند و در پايان آن را خشك كرده تراش مىدهند تا قسمتهاى زيرين بدنه كه رنگ كمترى گرفته و به رنگ قهوه‌اى روشن درآمده نمايان گردد و نقوش شيارها كه به رنگ قهوه‌اى تيره است بر روى آن مشخص‌تر جلوه‌گر شود . قلاب‌دوزى قلاب‌دوزى يكى از قديمىترين صنايع دستى و عبارت از تزئين پارچه‌هاى ارزندهء ضخيم از طريق رودوزى است ؛ بدين‌ترتيب كه زمينهء پارچه وسيلهء نخهاى ابريشمى تزئين مىگردد ، به عبارت ديگر بر روى پارچهء ضخيم نقشهاى زيبائى با نخ ابريشمى و وسيله‌اى كه قلاب نام دارد دوخته مىشود . به عقيدهء برخى از محققان قدمت اين صنعت به سالهاى 550 تا 330 قبل

--> ( 32 ) . yuan . ( 33 ) . Ming . ( 34 ) . سيرى در صنايع دستى ايران ، صفحهء 353 . ( 35 ) . در گويش گيلكى « كوئى » به معنى كدوست . كدو انواع مختلف دارد : كدوى سفيد كه براى تهيهء مربا مورد استفاده قرار مىگيرد و در گيلان به خاش كوئى شهرت دارد ؛ كدوحلوائى كه آن را مانند چغندر مىپزند يا در آش مىريزند ؛ كدو قلمى كه بيشتر براى تهيهء خورش به كار مىرود و كدو قليانى كه كمتر مصرف خوراكى دارد . ( 36 ) . گيلان‌نامه ( مجموعه مقالات گيلان‌شناسى ) به كوشش م . پ : جكتاجى ، مقالهء قليان كوئى به قلم جعفر خمامىزاده ، رشت 1366 ، صفحهء 78 . ( 37 ) . ولايات دار المرز ايران ، رابينو ، صفحهء 369 .